Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος BSc MSc αρ. αδ. 3750/19.5.97

 

Βιογραφικό  |  Υπηρεσίες  |  Χάρτης  |  Επικοινωνία

 

 

Στερεότυπα, Προκαταλήψεις, Σφάλματα Αντίληψης

 

Βρίσκεστε στην ενότητα

5. Ομάδα, Κοινότητα, Κοινωνία

Εδώ χτυπά η καρδιά της επιστήμης της ψυχολογίας: πειραματική και κοινωνική ψυχολογία.

Εδώ και 60+ χρόνια οι ψυχολόγοι διεξάγουμε έρευνες, κάνουμε υποθέσεις και ελέγχουμε την επιβεβαίωση ή διάψευσή τους, αναλύουμε τις μεταβλητές που μεσολαβούν, κάνουμε προτάσεις και δοκιμάζουμε στην πράξη νέες πρακτικές. Μέσα σε αυτό το πνεύμα προσπαθούμε να προάγουμε τη συνεργασία των ανθρώπων, και μεταξύ υποομάδων και ομάδων και υπολογιστών, στο χώρο εργασίας, στο σχολείο, στην κοινότητα.

Σε αυτή τη σελίδα διαβάζετε την επιστημονική έρευνα και την επαγγελματική εμπειρία όπως αποτιμάται στο έργο της ψυχολόγου.

 

 

Ντετερμινιστική αβεβαιότητα

Η κακώς εννοούμενη σχετικότητα και τυχαιότητα των πραγμάτων οδηγεί στην αβεβαιότητα και στην αίσθηση του ανεξέλεγκτου. Κι από την άλλη, η κακώς εννοούμενη αιτιοκρατία οδηγεί στην απολυτότητα.
Η διαλεκτική των αντιθέσεων οδηγεί σε σύνθεση, και ξεπερνώντας τους αντιληπτικούς περιορισμούς (λάθη της σκέψης, προκαταλήψεις) μπορούμε να εξελιχθούμε ως κοινωνία. Η πιο βασική (pure) επιστήμη είναι η σκέψη γιατί δεν υπάρχει πιο ισχυρή ενέργεια από αυτή. Όμως η σκέψη δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση. Καθώς το σύνολο είναι διαφορετικό από το άθροισμα των μερών του, η σκέψη ως groupthink χρειάζεται να μάς απασχολήσει (πώς σκέφτονται τα πρόσωπα, οι ομάδες και οι οργανώσεις).
#science #philosophy #chaos #determinism #theory #dialectic #synthesis #groupthink #clevercareer

Copyright, 17/5/20, I. N. T.

 

Κοινωνικές αναπαραστάσεις

Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι, όπως ο Moscovici με τη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων, υποστηρίζουν ότι βασίζουμε τα νέα που μαθαίνουμε σε αυτά που ήδη γνωρίζουμε, τείνουμε να επαληθεύουμε τις θεωρίες που ήδη πιστεύουμε, εξηγούμε τη συμπεριφορά με βάση προσωπικά αίτια και όχι περιστασιακά, και αυτές τις κοινωνικές αναπαραστάσεις καθορίζουν η γλώσσα και ο πολιτισμός.

Εμείς που ενδιαφερόμαστε για τις καθημερινές εφαρμογές της ψυχολογίας, σκεφτόμαστε ότι οι έρευνες και οι κοινωνιοψυχολογικές θεωρίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον γιατί αναδεικνύουν το θέμα της κοινωνικής πόλωσης (πολιτικής, θρησκευτικής, αθλητικής, οικονομικής, φυλετικής κλπ.), των στερεοτύπων, των προκαταλήψεων και της μεροληψίας υπέρ της δικής μας πλευράς, ομάδας, θεωρίας. Στην εποχή μας που η κριτική σκέψη είναι μια από τις βασικές απαιτούμενες δεξιότητες, φαίνεται ότι ο άνθρωπος έχει αδυναμίες για να την πετύχει και ισχυρούς λόγους για να την καλλιεργήσει όσο είναι δυνατόν.

Copyright, 10/3/17, I. N. T.

 

Συστημική επιστήμη

Στην ψυχολογία μελετούμε συστήματα σε μοντέλα ανθρώπων, ανθρωπίνων οργανώσεων και ανθρωπίνων κοινωνιών.

Ως συστήματα εννοούμε τις εννοιολογικές οντότητες αλληλεπιδρώντων στοιχείων, όπως υποσυστημάτων ή συσσωματώσεων συστημάτων, που είναι φορείς αναρίθμητων σύνθετων διαδικασιών.

Παραδείγματα ανθρωπίνων, γνωστικών και κοινωνικών συστημάτων: η οικογένεια, οι λειτουργίες του ανθρωπίνου εγκεφάλου, οι νοητικές διεργασίες, συστήματα κανονιστικής ηθικής, κοινωνικές και πολιτιστικές μορφές συμπεριφοράς.

Συστημική επιστήμη ονομάζεται το γνωστικό πεδίο της διεπιστημονικής μελέτης συστημάτων που ερευνά την οργάνωση και τις αφηρημένες ιδιότητες της νόησης με σκοπό την ανακάλυψη γενικών αρχών που διέπουν τις υπό μελέτη έννοιες ανεξάρτητα από κάποιο συγκεκριμένο εννοιολογικό πλαίσιο που αυτές ανήκουν, την ουσία τους, τον τύπο τους ή τη χωρική/χρονική κλίμακα της ύπαρξης τους. Ουσιώδης πλευρά κάθε συστημικής θεωρίας είναι το σύνολο των άμεσων ή έμμεσων αξιωμάτων της, που οδηγούν σε ενοποιητικές έννοιες όπως μεταοντολογία, μετασύστημα και μεταθεωρία*.

* https://www.researchgate.net/publication/
238762354_TOGA_A_Methodological_and_Conceptual
_Pattern_for_Modeling_Abstract_Intelligent_Agent
Επιστήμη συστημάτων

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%
CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B7_%CF%83%CF%85%CF%83%
CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD

Copyright, 10/3/17, I. N. T.

 

Η πλάνη της ψευδαίσθησης της αλήθειας

Ένα τέχνασμα που οι πολιτικοί έχουν εκμεταλλευτεί από παλιά: επαναλάβετε μια ψευδή δήλωση αρκετά συχνά και οι άνθρωποι θα αρχίσουν να πιστεύουν ότι είναι αλήθεια. Οι ψυχολόγοι έχουν ονομάσει αυτό το φαινόμενο "πλάνη της ψευδαίσθησης της αλήθειας" και φαίνεται να προέρχεται από το γεγονός ότι βρίσκουμε ευκολότερο να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες που έχουμε συναντήσει πολλές φορές πριν. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση ευχέρειας που ερμηνεύουμε (εσφαλμένα) ως σημάδι ότι το περιεχόμενο είναι αληθινό.

Φυσικά, ίσως να θέλετε να πιστεύετε ότι ο ιδιαίτερος τρόπος σκέψης σας σάς κάνει να μην επηρεάζεστε από αυτό το τέχνασμα. Αλλά σύμφωνα με μια προ-δημοσιευμένη έρευνα στο PsyArXiv, θα κάνετε λάθος. Σε μια σειρά πειραμάτων, ο Jonas De Κeersmaecker στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι οι ατομικές διαφορές στη γνωστική λειτουργία δεν επηρέασαν τη δύναμη της "πλάνης της ψευδαίσθησης της αλήθειας".

https://digest.bps.org.uk/2019/06/26/higher-intelligence-and-an-analytical-thinking-style-offer-no-protection-against-the-illusory-truth-effect-our-tendency-to-believe-repeated-claims-are-more-likely-to-be-true

Copyright, 2/7/19, I. N. T.

 

Ευελιξία σκέψης και πολλαπλές κοινωνικές ταυτότητες

Παρόλο που οι άνθρωποι δεν μπορούν να αντανακλούν αυτόματα τις πολλαπλές κοινωνικές ταυτότητές τους, ερευνητές ψυχολόγοι προτείνουν ότι, όταν το κάνουν, μπορεί να έχει θετικές συνέπειες για τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων και την ευέλικτη σκέψη τους. Δεν είμαστε μόνο λευκοί, Ευρωπαίοι, Έλληνες, ψηλοί, κοντοί, κλπ. Είμαστε μητέρες, πατέρες, αδέλφια, γείτονες, κόρες, μαθητές... κι αυτή η προσέγγιση μας κάνει πιο ανοιχτόμυαλους.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/
desc.12871

Copyright, 24/6/19, I. N. T.

 

Συλλογικές προκαταλήψεις

Ο ρατσισμός δεν είναι μόνο ατομική-μεμονωμένη προκατάληψη, είναι (με συστημική θεώρηση) συλλογικός τρόπος θέασης, ύπαρξης και δράσης στον κόσμο. Αποτυπώνεται στις προτιμήσεις και στις επιλογές της καθημερινότητας των προσώπων, στα πολιτιστικά αντικείμενα, στις ιδεολογικές εκφράσεις και στις θεσμικές πραγματικότητες που λειτουργούν μαζί με μεμονωμένες προκαταλήψεις. Δεν θα άλλαζε, εάν προσπαθούσαμε μόνο να αλλάξουμε μεμονωμένες προκαταλήψεις. Θα άλλαζε, εάν αλλάζαμε τη δομή του νου, πράγμα που αφορά συλλογικές κοινωνικές αλλαγές.

http://journals.sagepub.com/doi/abs/
10.1177/0963721417724239

Copyright, 11/12/17, I. N. T.

 

Η ψευδαίσθηση της ηθικής ανωτερότητας

Σύμφωνα με την επικρατούσα θεωρία των αυτοεξυπηρετούμενων θετικών ψευδαισθήσεων, έχουμε ανακριβείς, υπερβολικά ροζ απόψεις για τον εαυτό μας, επειδή μας κάνουν να νιώθουμε καλύτερα για εμάς και να ενισχύουμε την ψυχολογική μας ευημερία. Οι φουσκωμένες πεποιθήσεις μας ότι είμαστε περισσότερο δίκαιοι, ενάρετοι και ηθικοί από τους άλλους, συμβάλλουν στη σοβαρότητα των ανθρώπινων συγκρούσεων. Όταν οι αντίπαλες πλευρές είναι πεπεισμένες για τη δική τους δικαιοσύνη, σημειώνουν οι ερευνητές*, η κλιμάκωση της βίας είναι πιο πιθανή και οι πιθανότητες επίλυσης είναι δυσοίωνα χαμηλές.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/
PMC5641986/

Copyright, 7/12/2017, Ι.Ν.Τ.

 

Βασικές ανθρώπινες προκαταλήψεις

Τρεις είναι οι πιο βασικές ανθρώπινες προκαταλήψεις:

- οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουμε ότι είμαστε καλύτεροι από το μέσο όρο σε περισσότερα πράγματα,

- οι άνθρωποι είμαστε επίσης επιρρεπείς στην προκατάληψη επιβεβαίωσης, η οποία ευνοεί στοιχεία που υποστηρίζουν τις υπάρχουσες απόψεις μας,

- έχουμε τέλος την τάση να δίνουμε πρόσθετη αξία στα πράγματα, ακριβώς επειδή είναι δικά μας.

Το συνδυασμό αυτών των τριών προκαταλήψεων ονόμασαν «αυθόρμητη προτίμηση για τις δικές μας θεωρίες» μια ομάδα ερευνητών των οποίων δημοσιεύεται σχετικό άρθρο αυτό το μήνα στο The Quarterly Journal of Experimental Psychology, ύστερα από μια σειρά πειραμάτων που έκαναν διερευνώντας τις ανθρώπινες προκαταλήψεις.

https://journals.sagepub.com/doi/abs/
10.1080/17470218.2015.1099162

Copyright, 10/3/17, I. N. T.

 

Διάσημα πειράματα κοινωνικής ψυχολογίας

Θυμόμαστε τα παλιότερα διάσημα πειράματα της κοινωνικής ψυχολογίας, εκεί γύρω στο 1960.

Ο Μ. Sherif στο Πανεπιστήμιο της Oklahoma, σε πείραμε με 12χρονα παιδιά σε κατασκήνωση, κατέδειξε ότι η ομάδα αποκτά εύκολα μια αποκλειστική ομαδική ταυτότητα και γίνεται ανταγωνιστική με άλλες ομάδες.

Ο P. Zimbardo στο Πανεπιστήμιο του Stanford, στο πείραμα με τους ρόλους φυλακισμένων και φυλάκων που ανατέθηκαν σε φοιτητές για χάρη της έρευνας, αλλά σύντομα ταυτίστηκαν τόσο πολύ με τους ρόλους τους και έκαναν κατάχρηση της εξουσίας προβαίνοντας σε συμπεριφορές κακομεταχείρισης. (βλ. ταινίες Το πείραμα, 2001, 2010)

O S. Milgram στο Πανεπιστήμιο του Yale, στο πείραμα της υπακοής στην εξουσία, κατέδειξε ότι οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να παραβιάσουν ηθικούς και δεοντολογικούς φραγμούς όταν υπαγορεύεται μια συμπεριφορά από μια αυθεντία.

Ο S. Asch με τα πειράματα της συμμόρφωσης συμπέρανε την τάση για συμβιβασμό με την άποψη του πλήθους ή τη θέση των επίσημων αρχών. (Το Πείραμα Συμμόρφωσης / The Asch Conformity Experiment (Greek Subs) https://www.youtube.com/watch?v=P7tVy88FTJE )

Ο L. Festinger με τη θεωρία της γνωστικής ασυμφωνίας αναφέρεται στο ψυχολογικό στρες που βιώνει ο άνθρωπος όταν τα γνωστικά στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ως τώρα, ανατρέπονται ή συγκρούονται με νέα γνωστικά στοιχεία. Στα πειράματά του οι άνθρωποι έφταναν στο σημείο να εξαπατήσουν άλλους ξεπερνώντας τις προσωπικές τους πεποιθήσεις, στην προσπάθειά τους να πείσουν για κάτι που ξέρουν ότι δεν είναι αλήθεια.

Νωρίτερα ο K. Lewin (1947) είχε εισάγει τον όρο "δυναμική της ομάδας", με την gestalt λογική ότι "το όλο είναι μεγαλύτερο από τα μέρη του", κάνοντας ευρύτερα αποδεκτή τη θέση ότι η ομάδα είναι διαφορετική οντότητα από τα μέλη που την απαρτίζουν (πβ. το συλλογικό ασυνείδητο του K.G.Young στις αρχές του 1900). Ο I. Janis (1972), εξελίσσοντας τη θεωρία ομαδικής λήψης αποφάσεων, καθιέρωσε τον όρο groupthink, αναφερόμενος στο ψυχολογικό φαινόμενο όπου τα μέλη μιας ομάδας οδηγούνται ακόμα και σε εσφαλμένες αποφάσεις από την επιθυμία τους να συμμορφωθούν με την ομάδα που ανήκουν για να διατηρήσουν αρμονική τη συνύπαρξή τους.

Εδώ και 60+ χρόνια οι ψυχολόγοι συνεχίζουμε να κάνουμε κοινωνικά πειράματα, να επιβεβαιώνουμε τις ανθρώπινες προκαταλήψεις και να αναλύουμε τις μεταβλητές που παρεμβαίνουν. Συνεχίζουμε επίσης να κάνουμε προτάσεις και να δοκιμάζουμε στην πράξη τρόπους που μπορούν να ξεπεραστούν αυτές οι προκαταλήψεις. Γνωρίζουμε από αυτές τις προσπάθειες ότι η εχθρότητα υποχωρεί όταν υπάρχει κοινή δράση και συνεργασία κάτω από θετικές συνθήκες για να επιτευχθεί κάποιος υπέρτατος σκοπός. Μέσα σε αυτό το πνεύμα προσπαθούμε κι εμείς να προάγουμε τη συνεργασία των ανθρώπων και μεταξύ υποομάδων και ομάδων στο χώρο εργασίας, στο σχολείο, στην κοινότητα.

Copyright, 10/3/17, I. N. T.

 

 

Σχετικοί σύνδεσμοι:

 

https://en.wikipedia.org/wiki/Cognitive_bias

 

https://el.wikipedia.org/wiki/
%CE%9B%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_
%CF%83%CF%86%CE%AC%CE%BB%CE%BC%CE%B1

 

 

Copyright, 28/1/20, Ιωάννα Ν. Τριπερίνα. Η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιοδήποτε τρόπο - έντυπο, ηλεκτρονικό, ηχητικό ή οπτικό - ή μορφή - τμηματικά ή περιληπτικά - επιτρέπεται μόνο με την έγγραφη άδεια της συγγραφέως.

 

 

 

Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος BSc MSc

Έδρα CleverCareer: Γληνού Δημ. 38, 32200 Θήβα, Βοιωτία, Ελλάδα | T. +302262302619 | K. +306977702872

gmail: ioannatriperina

www.clevercareer.gr, copyright Ι.Ν.Τ, 2000-2020

 

 

Βιογραφικό  |  Υπηρεσίες  |  Χάρτης  |  Επικοινωνία

 

Χαιρόμαστε να συνδεθούμε μαζί σας